Inleidende tekst

Geen student was echt blij met het opnieuw een boek te moeten aanschaffen ,als verdieping op de lessen Kunst psychologie, dit in navolging van het boek van Frank vande Veire /sun ,Als in een donkere spiegel, voor het vak kunstfilosofie en het boek Het leven van teksten voor het vak kunstliteratuur

 

Ongemerkt zijn we, ik spreek van we, en vertegenwoordig hierbij de stem van de studenten in de schildersopleiding, blij met de wijze van examineren

Voor het examen kunstpsychologie moet er een veldonderzoek plaatsvinden er moet een keus gemaakt worden uit dertien ter beschikking staande onderzoeksgebieden ,oftewel wie van de dertien is de eerste te beantwoorden vraag

Hoe en wat er over de uitkomsten gezegd kan worden is een zaak die dan volgt

De eerlijkheid gebied me te zeggen dat niet alleen de interesse in of beter voor of over een bepaalde vraagstelling of onderzoeksterrein meespeelt bij de keuze maar ook het gemak .

De afweging moet gemaakt worden in hoeverre en met welke inspanning je iets zinnig naar voren kan brengen in de verwerking van de resultaten uit het onderzoek

De blokperiode heeft veel gevraagd. De beschikbare tijd is beperkt

Om toch tot een min of meer verantwoorde keuze te komen lees je de stukken uit het boek die op het onderzoek terrein betrekking hebben en onderzoekt hoeveel extra werk vooral tijd er in geïnvesteerd moet worden .

En dan ben je dus verkocht want al lezend wordt je dus toch gepakt

Gepakt in de juiste zin

Want juist tijdens deze blokweken ga je de onderliggende verbanden zien ik noem als voorbeeld

Daar waar ik bij de kunstfilosofie lees over de Fenomologie en vooral bij Merlau Ponty zijn beschouwingen over de schilder Cezanne, zijn gedrevenheid en zijn nimmer aflatende vlijt en zijn 150 sessies voor een portret en de diverse citaten waarbij hij melding maakt over zijn wanhopige zoektocht..Daarnaast de wijze waarop Zola hem als een mislukt genie typeert

.Zijn eigen zwakke geestelijke gezondheid . Zijn introverte houding ,bijna mensenschuw .

Zijn afwijking en of gebrek aan de ogen,en dus zijn andere visuele waarneming .Zijn principiële afwijzing met betrekking tot centraal perspectief

En dan vervolgens lees In het studie boek Kunstpsychologie van Charlotte De Groote in hoofdstuk 6 De scheppende daad

Dan vallen er 2 gebeurtenissen samen

Het ene is niet meer los van het andere De wetenschap, psychologie, neemt de taak van de filosofie over of beter bevestigd deze

Een welhaast strucuristische ervaring

En hoewel je wellicht helemaal niet van plan bent om onderzoeksterrein 13 of 1 uit te werken lees je de achterliggende tekst, eerst globaal maar door de raakvlakken opeens, zeer aandachtig

Een zelfde ervaring had ik bij de problematiek van de beweging bij het werk van Gerricault ,de derby bij Epsom en een foto van het opspringende paard eveneens bij de lessen Filosofie

Een zware filosofische oplossing wordt door de waarnemingspsychologie in een compleet ander daglicht gezet een en andere verwoord op blz 114 van het boek .

Deze ervaring had ik op veel onderdelen en heb dan ook overwogen om in het geheel geen onderzoek te doen maar mij te beperken met het bestuderen van het boek

Tijdgebrek en geestelijke wanorde na de blokweek heeft mij toch doen besluiten om een veldonderzoek te doen .

Maar hoe interessant diverse onderdelen ook zijn, er moet een keus gemaakt worden en uit eindelijk is mijn keus gevallen op onderzoeksterrein 9

SOCIALE DRUK EN ETHETISCHE SMAAK

ONDERZOEKS OPDRACHT /METHODE

STEL EEN LIJST OP MET 10 SCHILDERS

SELECTEER VAN DEZE SCHILDERS HUN MEEST GEKENDE WERK

SELECTEER VAN DEZE SCHILDERS ELK EEN MINDER BEKEND WERK VERMELD OP DE AFBEELDING DE NAAM VAN DE KUNSTENAAR

VERZOEK DE GEENQUTEERDEN DEZE 3 SERIES TE RANGSCHIKKEN OP HUN PERSOONLIJKE VOORKEUR

Allereerst moest een selectie gemaakt worden uit een 10 tal kunstenaars binnen het vakgebied schilderkunst .Dit vanuit wellicht een oneindig aantal mogelijkheden ,die hiervoor in aanmerking kwamen .

Mijn doel was een representatie tussen de klassieke en de moderne kunst te bewerkstelligen .

Het besef dient aanwezig te zijn dat door deze afbakening ik ongemerkt ook de doelgroep al afgebakend heb alvorens de proef te starten.

Ik wist immers wat voor soort mensen ik zou ontmoeten en paste daar mijn schilders keuze op aan .

Bovendien wist ik op welke wijze ik te werk zou gaan .

Ik wist dat het onderzoek zou zich richten om de mensen op een viertal locaties te interviewen te weten :

1ste een winkel in cadeau artikel, in het middensegment , in het koopcentrum Sluis, op een doordeweekse dag , midden in de winter .

De conclusie is dan rechtvaardig dat het hier om mensen gaat die bewust, om wat voor reden dan ook, Sluis bezoeken .

Deze mensenhoeven dus niet te werken en we kunnen hen dus classificeren als ouderen of zelfstandigen. Daarnaast kan ook de groep huisvrouw of man niet uitgeschakeld worden .

Wel uitgeschakeld kan worden de toeristen stroom die in de zomer al funschoppend zich door Sluis voortbeweegt of de Belgische bezoeker die puur uit gewoonte elke week naar Sluis komt omdat dat zo hoort .

2De De tweede groep bestaat uit medestudiegenoten die tijdens de blokweken bereid waren deze vragen te beantwoorden..Van deze groep mocht ik verwachten dat zij een interesse in de schilderkunst met zich meebracht .

3De De derde groep was die van vrienden , bekenden en familie.

Een groep waarvan bekend is dat ze geen ervaring in de kunst hebben en weinig interesse voor tonen maar waar wel veel achtergrond gegevens over bekend zijn waardoor er bij de analyse van de enquête extra inzichten kunnen ontstaan

4de deze groep bestond uit studenten aan het DKO onderwijs Eeklo, ouderen met een interesse in de kunst,

Een probleem was dat ik deze groep op een verkeerde avond bezocht heb er waren maar 4 studenten aanwezig en de enquête is min of meer classicaal ingevuld

Het probleem was dat de voorkeurs volgorde uit de 10 namen na een discussie en met een grote mate van consensus vorming tot stand gekomen is .En dat de bekende werken, weliswaar herkend, maar in relatie tot de eerdere keuze neergezet is .Ook hier bleek dat consensus heel belangrijk bleek te zijn .Ook bij de laatste seriewerken de minder bekende deed het werk er niet toe maar de naam primeerde

Ik vraag me af of de uitkomst van deze respondenten meegeteld dienen te worden in een analyse

Het onderzoek gebied is dus door de onderzoeker afgebakend

En wel op 2 manieren

Enerzijds de doelgroep is bepaald en anderzijds de te beoordelen werken zijn bepaald

De vraag is daarom gerechtvaardigd of de keus en het onderzoek ook iets zegt over de onderzoeker ipv puur sec een onderzoek naar het onderzoeksthema SOCIALE DRUK EN ETHETISCHE SMAAK

In dit verband moet vermeld worden dat ik in de afweging mijn eigen smaakoordeel geheel en al heb proberen los te koppellen

Er is puur gekeken naar welke kunstenars zo bekend zijn dat je mag verwachten dat een ieder binnen de te onderzoeken doelgroep deze herkend en op enigerlei wijze zich een voorstelling bij een naam kan maken

De door mij geselecteerde kunstenars zijn

Andy Warhol Pop Art kunst 1

Vincent van Gogh Expressionist 2

Picasso Kubist 3

Mondriaan Stijl 4

Behr ???????? 5

Appel Cobra 6

Matisse Fauvist 7

Schiele Expressionist der sturm 8

Manet Iimpressionist 9

Rembrandt Klassiek 10

Ik ging er dus zelf vanuit dat deze lijst met namen voor een ieder binnen mijn onderzoeksgebied gekend zijn

Waarbij Schiele en Behr als meest onbekende .

Verwerking onderzoeksresultaten

Het betreft hier op volgorde leggen van persoonlijk favoriete puur op naam

Tabel 1 voorkeur op grond van namenlijst

Groep 1 9 1 5 7 2 10 4 3 6 8 Ouder Nederland mbo Geen

2 9 1 10 3 4 7 5 6 8 Jong belgie zelf Geen

10 2 7 3 9 4 1 5 8 6 jong Nederland lbo geen

2 3 7 9 10 4 6 8 5 1 Jong nederland Geen

5 4 10 2 3 1 6 8 7 9 Kent mij persoonlijk ouder Geen

3 10 4 1 2 5 9 8 6 7 Ouder nederland Wel

Groep 2 8 2 9 1 3 7 6 5 4 10 Jong belgie hbo wel

2 6 7 1 10 5 9 3 8 4 Jong belgie hbo wel

8 9 7 3 10 5 6 4 2 1 Ouder Nederland hbo wel

Groep 3 4 10 9 3 6 5 1 7 2 8 Jong Nederland mbo wel

10 2 4 5 3 9 1 8 7 5 Oud Nederland geen

3 9 4 6 10 2 8 7 1 5 Jong Nederland hbo geen

Groep 4 1 4 6 7 8 2 3 5 9 10 Oud ned/belgie wel

Als we vervolgens naar de persoonlijke voorkeur van de ondervraagden gaan bij het zien van een beeld komen we heel andere informatie tegen

Tabel 2 voorkeur vanaf foto meest gekende werk in ogen enquêteur

Groep 1 5 8 3 6 7 2 1 4 9 10 Ouder ca 40 geen kunst

5 3 4 8 2 7 10 9 7 1 Jong koppel geen kunst

9 10 3 8 6 2 5 4 7 1 Jong geen kunst

7 3 6 2 9 8 4 5 10 1 Jong geen kunst

5 3 2 10 6 9 4 8 7 1 Ouder geen kunst

1 4 5 7 10 8 2 3 9 6 Ouder wel kunst

Groep 2 8 2 7 6 1 3 5 4 9 10 Jong kunst

2 8 7 3 5 6 10 4 9 10 Jong kunst

8 9. 2 3 7 6 4 5 1 10 Ouder kunst

Groep 3 10 6 5 4 3 9 7 8 2 1 Jong creatief

10 2 7 9 8 6 3 4 1 5 Ouder geen

6 4 8 5 3 10 2 7 9 1 Jong geen

Groep 4 1 4 6 7 8 2 3 5 9 10 Het betreft hier een resultante van 4

Tabel 2a gezamenlijke overeenkomsten in scores

Groep 1

3 1

5 7

Groep 2 8 2 10

2 7

8 9

Groep 3

10 2 5

1

Groep 4 1 4 6 7 8 2 3 5 9 10

Tabel 3 Het gaat hier dus puur om 10 werken waar de naam van de artiest op vermeld staan niet de bekendste werken maar toch weel representatief voor de artiest

Groep 1 8 5 7 3 2 9 10 4 6 1

8 5 2 4 9 7 6 1 3 10

3 4 2 5 8 10 6 7 1 9

6 8 3 4 2 7 10 9 5 1

9 8 5 6 4 10 2 3 7 1

9 1 10 5 4 3 7 9 2 6 Zie in dit geval de onderopmerkingen

Groep 2 3 2 6 4 1 7 8 5 9 10 Zie onder

2 6 7 1 10 5 9 3 8 4 Zie onder

5 8 10 9 3 2 4 7 6 1

Groep 3 8 3 5 6 9 4 7 2 10 1

8 9 7 10 6 3 5 2 4 1

8

6 4 2 7 5 9 3 10 1

Groep 4 1 4 6 7 8 2 3 5 9 10

Tabel 3a gelijke treffers

Groep 1

1

7

Groep 2 1 10

Groep 3 7

1

Groep 1 4 6 7 8 2 3 5 9 10

Smaak

Smaak heeft met genieten te maken

Menselijk smaak verschilt .Is er verschil in smaken En is er een gemiddelde smaak ?

Als dat zo is Wat beïnvloed dat dan

Uitgaande van de resultaten van het onderzoek verwoord in tabel 3a

Is er een enorm verschil in smaken .

Toch kan er geconcludeerd worden uit tabel 2 dat mensen met een kunstachtergrond meer gelijkluidend zijn in hun oordeel dan mensen zonder deze achtergrond

Eveneens mag geconcludeerd worden dat smaak en leeftijd aan elkaar gekoppeld zijn al hoewel de dikte van dat touwtje niet bepaald is door de beperkte omvang van dit onderzoek maar de tabel 2 a toont dit wel aan .

Ook de mate van opleiding in de kunst toont een verband aan zie in de zelfde tabel de score van de DKO studenten

Oordeel

Oordeel heeft te maken met iets wat zich in de hersenen afspeelt

Dit onderzoek brengt hieromtrent geen nieuwe gezichtspunten aan het licht behoudens wellicht dat het opvallend was dat bij de derde serie, daar waar de naam van de kunstenaar op de foto aanwezig was er haast niet naar gekeken werd .

Zeker bij de eerste vraag daar waar de pp gevraagd werd een lijst met namen te rangschikken naar persoonlijke voorkeur werd een beroep gedaan op het vermogen een oordeel te vellen

Immers een naam moest gekoppeld worden aan en in de hersens opgeslagen beeld van een werk wat bij die naam hoorde

In de tabel 2 a blijkt dat naam en beeld slechts in beperkte mate aan elkaar lieten linken

Coinclissies uit de onderzoeksresultaten

Bij tabel 1

Op zich kan deze onderverdeling mij niet zo veel informatie verstrekken tenzij er externe factoren op los gelaten worden

-Deze kunnen zijn leeftijd

-Kunst ervaring

-Opleiding

-Nationaliteit

-Eigen creativiteit van de respondent

Inzake de leeftijd heb ik een onderscheid gemaakt van jonger of ouder dan 30 jaar

Inzake opleiding heb ik het onderscheid kunnen maken van kunstonderwijs of niet

Inzake de eigen creativiteit dit heb ik de respondenten gevraagd na invulling van de enquête

De opmerking welke gehoord is Wie is Schiele en Wie is Behr onderschrijven dat deze 2 de minste gekendheid hebben Waarbij het opvallend is dat deze 2 namen niet per definitie tot de laatst gekozenen behoren . Ook Karel Appel is niet bij iedereen in België bekend

Eveneens opvallend genoemd kan worden dat er over de twee extreemste namen Warhol en Rembrandt zeer duidelijke meningen zijn .

Ook de stelling onbekend dus slecht kan vernoemd worden

Bij tabel 2

Hoewel de namen van de kunstenaars bekend waren uit de eerste bevraging .Hebben de respondenten dus duidelijk niet het zelfde beeld bij een kunstenaar dan de composer van de bevraging

Eveneens vat op dat van de mensen met een kunstachtergrond dit wel het geval was en zowel de naam als het werk op een eerste positie plaatsten Het betreft hier de groep 2 ,4,en de middelste uit groep 3

Bij het op plek nummer 2 zetten viel er een van de kunstkenners uit de boot

Eveneens zeer opvallend is dat bij de mensen die min of meer dagelijks met kunst bezig zijn Rembrandt als saai en oubollig op de tiende plaats verscheen

Net zo opvallend is dat bij de groep niet actieve kunstkijkers Andy Warhol met zijn soepblik bijna unaniem als slechtste uit de bus kwam

Als meest opvallende en ik ben daar eigenlijk wel trots op kwam ik met mijn vroeger werk er 3 maal als beste uit de bus wat dus overall een score van 3/13x100 = 23%

Als we deze gedachte doortrekken en een mens moet zich zelf soms kietelen en de score vergelijken met de mensen die totaal geen kunstervaring hebben dan is de score zelfs 3/9x100= 33% Geen enkele andere kunstenaar evenaart dit

Slechts een respondent heeft mijn werk als slechtste gekwalificeerd en dat was mijn eigen echtgenote .Ik heb haar daar ernstig over aangesproken .

Andere opvallende verschuivingen zijn waar te nemen bij het werk van Schiele

Deze wordt om zijn werk beduidend hoger gewaardeerd dan door zijn naam

De keuze van het DKO geeft duidelijk de structuur van de opleiding aan wat veroorzaakt wordt door de oud studenten aan deze academie Nico de Guchtenaere en Frederiek van Dijke

Wellicht is het interessant te kijken wie de naam en het werk op de gelijke plaats vermeld staan hadden

De conclusie is dus gerechtvaardigd dat men een naamsvergelijking anders benaderd dan een picturaliteits vergelijking en dat men een ander beeld heeft van het beste werk van een kunstenaar als autonoom persoon dan binnen een collectie andere kunstenaars

Dit zegt veel over het ethetische oordeel van de respondenten

Ook kan je zeggen dat een naam niet altijd gelijk met een werk verbonden hoeft te zijn

Bij de ongeoefende kijker bijna in het geheel niet en bij de geoefende kijker slechts in extremis Het reikt niet verder dan een eerste tweede of derde plaats en dan natuurlijk in de beide richtingen .Zie hierbij het lege middengebied in tabel 2a.

Als we vervolgens de onderzoeksresultaten van de derde opgave projecteren zien we nog meer vreemder zaken

Hier vallen 2 zaken onmiddellijk in het oog de enorme score van Schiele en de hoge score van Manet Maar toch ook wel de top 4 positie van mijn eigen werk

Als we hierbij nog in ogenschouw nemen dat er in groep 2 een tweetal rare verschuivingen hebben plaatsgevonden waarvan de herkomst bij de auteur bekend is .Kunnen we zeggen dat het werk van Schiele ,vader met kind, verre de favoriet is bij zowel bekend met de schilderkunst als onbekend

Ook bemerkte ik dat mijn favoriete schilderij bij Manet qua populariteit verslagen is door het jongetje met de rode broek

Een respondent gaf te kennen helemaal niets met schilderijen te hebben Er was wel een affiniteit met de beeldhouwkunst, toneel ,dans en muziek Zelf gaf ze aan dat ze in de beeldhouwkunst een ruimtelijkheid kon vinden welke in de platte beelden zoals zij de schilderijen benoemde miste

Bovendien was er een ergernis over het verhalende wat er altijd achter gezocht moest worden

Als we tenslotte nog eens kijken welke schilders in zowel hun bekendste als onbekendste werk op de zelfde voorkeursplaats zijn blijven staan komen tot een volgende tabel

Deze score mag dus opmerkelijk genoemd worden al moet ik er bij vermelden dat ik wel bewust de confrontatie ben aangegaan

Al deze getalletjes en tabelletjes leren mij nog weinig over het te onderzoeken thema

Sociale druk en esthetische smaak..Oftewel smaak en oordeel

Slotopmerkingen

Wat Valentine (blz 101 handboek )heeft vernomen bij de beoordeling van kunstwerken Ervaarde ik ook zeker bij het tonen van de keuzelijst aan koppels gaf en zij al kibbelend tot de juiste selectie kwamen en het juiste in hun eigen gemeenschappelijkheid

Ik moet zeggen dat ik weinig gehoord heb over de beoordelingscriteria welke door Frances gegroepeerd zijn De naam van de schilders stond waarschijnlijk garant voor de kwaliteit van de werken

Het onderzoek van Parsons ,inzake de 5 clusters of de met elkaar verbonden structuren van ideen , uit 1989 is zeer interessant en wellicht toepasbaar binnen dit onderzoeksveld

Het toont grote overeenstemming met mijn persoonlijke kijk op , hoe naar kunst te kijken,

De enorme hoge score van het werk van Schiele vader met kind zou een indicatie kunnen zijn dat een groot deel van mijn proefpersonen zich nog bevinden in het Favoritisme stadia van Parsons

Ook kan gezegd worden dat de werken van Matisse Behr en Schiele, werken met een sterke uitdrukkingskracht hoger scoorden dan de werken van warhol en Rembrandt in dit verband kan je zeggen dat een aantal mensen zich in het 3de fase gebied aanwezig waren

De matige scores voor werken van Mondriaan lijken te rechtvaardigen dat niemand nog in het 4de stadium verkeerde

Wel kan gezegd worden dat de studenten van de DKO een autonoom standpunt innamen weliswaar na onderlinge discussie .Maar de gezegden Het is goed omdat ik dat zeg ,en ik heb vertrouwen in mijn smaak dus zeur niet zo heb ik gehoord

Het aantal ,zeer beperkt, gemeenschappelijke hits in de A tabellen bevestigen de uitspraak van het boek dat smaak en oordeel niet samengaan

Contact Details

ATELIER: Boulevard de Wielingen 64 - 4506 JL  Cadzand bad | email: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

POSTADRES: Prinsenstraat 38 - 4506 AH  Cadzand dorp | tel: 06 46454548 | email: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.